home   kalender   informatie   uit in groep   wandelen   fietsen   artikels   contact     
Artikels over de Abdij
De zandgroeven van de abdij Affligem
Het Collège St.-Benoît
De windmolen van de abdij
Vakschool tuinbouwkunde
Een kluiskapel legende
Het eeuwigheidsvogeltje
Beschermde monumenten
Abdij Affligem, een geschiedenis
Het klooster van Affligem ligt op Hekelgem
Van Melkerij tot Cultureel Centrum
Artikels over hop
De Hopteelt
Het werk van de brouwer
Geschiedenis Abdijbier
Galg Boekhoutberg in hopast
Artikels over monumenten
Hopast Lindthout
Beschermde monumenten
Van Peteghemorgel
Het orgel van Essene
De zwarte populier
Ankerplaats Kluisbos-Faluintjes
Artikels over Affligem
Cider maken in Affligem
Straatnamen
Boerenmarkt Teralfene
De Papeter
De Zotten
Op zoek naar onze orientatietafel

Artikel Wat met het orgel van Essene Toerisme Affligem Brabantse Kouters Pajottenland

 

Van Peteghem Orgel in de Kerk OLV Bezoeking te Essene-Affligem

door Katleen Serrien

 

 

Het orgel in de Kerk van OLV Bezoeking te Essene is een beschermd orgel uit 1817 en werd gebouwd door Pierre Charles Van Peteghem de derde generatie van de bekende Gentse familie orgelbouwers die gedurende vier generaties lang over heel Vlaanderen, Frans-Vlaanderen en Zeeuws-Vlaanderen kerkorgels bouwden. Daardoor zijn ze belangrijk voor de Vlaamse Orgelgeschiedenis. Het Van Peteghemorgel wijkt op een belangrijk aantal punten af van het (Noord) Nederlandse orgeltype en is veeleer Frans geïnspireerd.

 

 

 

 


Generatie orgelbouwers Van Peteghem


Pieter Van Peteghem deed interesse op toen in zijn parochiekerk te Wetteren restauratiewerken plaatsvonden aan het orgel onder toezicht van de Antwerpenaar G.Davit die bij de familie zijn intrek nam. Na een verdere bekwamingsperiode bij de illustere Jean Baptist Forceville te Antwerpen en Brussel vestigde hij zich zelfstandig te Gent omstreeks 1773. Naarmate zijn atelier uitbreiding nam en ook zijn zonen meewerkten werd het werkterrein uitgebreid tot het huidige Frans Vlaanderen, Zeeuws-Vlaanderen en het toenmalige Brabant.
De oudste zoon Egidius-Franciscus Van Peteghem (° te Gent 1737, +1797) was zeer begaafd en haalde vele bestellingen tot diep in Brabant en Noord-Brabant thans Nederland. De tweede zoon Lambertus-Benoit Van Peteghem (° Gent 1742, +1807) stond van jongs af mede aan de werktafel. Bij het overlijden van vader Pieter Van Peteghem tekende de broers hun vele contracten met "L.B.Van Peteghem et Père" . Het hoogtepunt van de Van Peteghem-dynastie lag tussen 1776-1787, zij bouwden in die periode niet minder dan 400 orgels. Later volgden nog de derde en vierde generatie met Pierre Charles I, Pierre Charles II en Maximilien Van Peteghem.

Een orgel is een blaasinstrument. Dat betekent dat het geluid in een pijporgel wordt voortgebracht doordat er geperste lucht (in vakkringen 'wind' genoemd) door een aantal pijpen wordt geblazen. Deze pijpen zijn meestal uit tin of lood. Het principe lijkt op een blokfluit behalve dat de windvoorziening mechanisch of elektrisch tot stand komt. Voor iedere toonhoogte moet een pijp met een andere lengte worden aangeblazen.

 

Waarom is een Van Peteghemorgel zo bijzonder?


 

Orgelkast en oksaal vormen één geheel. Orgel is terug in de balustrade geplaatst en is nu terug rugwand bespeling. De orgelkast meestal ontworpen door plaatselijke ambachtslui werd hier vervaardigd door schrijnwerker Dubois uit Dendermonde, die eveneens de balustrade, communiebank e.a. houtwerk vervaardigde voor de Kerk. De stijl van de orgelkast is in harmonie met het kerkgebouw. Het eiken meubel is rijk versierd.
Het instrument zelf is voorzien van een rijke dispositie. Talrijke registers (10) zijn bedoeld als soloregisters of mogen hoogstens gebruikt worden in kleine combinaties. De kracht van het instrument schuilt niet in het volume, maar in de enorme rijkdom aan verfijnde klankkleuren. Onze kerk bezit een akoestiek die de schat aan registratiemogelijkheden optimaal tot recht laat komen.

Het orgel is gebouwd in een periode van nieuwe inzichten aangaande orgelbouw en orgelbespeling (romantiek). Toch hanteerde de orgelbouwer hoofdzakelijk principes van de 18de eeuw. Het loden pijpwerk en de tractuur zijn van hoge kwaliteit. Alle blinderingen van zowel orgelkast als het loze frontje werden met dubbel torengoud (bladgoud) belegd. De frontpijpen zijn bekleed met tinfolie en de monden met bladgoud. Het nieuwe klavier in Franse eik met ebbenhout en beeninlegwerk, toetsen in beenbeleg.

 

 

 

 

 

Geschiedenis van het orgel van Essene


Dit pareltje van Laatbarok was tientallen jaren (30j) een zorgenkind voor de kerkfabriek van Essene. Van de 860 orgelpijpen kwam er nog slechts uit 150 geluid. Onaangepaste verwarming veroorzaakte slijtage door oxidatie, plakkend stof en schimmel. Bekende orgeldeskundige en begeleider van talloze orgelrestauraties Jef Braekmans over dit orgel: 'Het orgelmeubel is in massieve eik en de pijpen bestaan uit een loodlegering van 85%. Dergelijk materiaal trotseert de eeuwen'.
In 1856 werd het orgel verbouwd door Pieter Hubertus Anneessens. Hij zette het orgel achteruit en het Klavier vooraan en verving een aantal barok klinkende registers door strijkende. In 1858 plaatste beeldhouwer De Vos een houten wand links en rechts naast de orgelkast met drapering en siervazen. In 1881 werden de spaanbalgen vervangen door magazijnbalg. In 1888 werd een nieuw klavier en een pedaal geplaatst. Een origineel Van Peteghem orgel wordt echter bespeeld vanaf de rugwand. Na de restauratie werd het orgel in de oorspronkelijke staat hersteld. Het orgel bezit één klavier met aangehangen pedaal.


Leo De Rijck zette in 1982 zijn schouders onder het dossier.


De restauratie werd toen op 167 000 € geraamd, maar het gemeentebestuur had er geen oren naar. Pas in 2001 toen het Vlaams gewest een nieuw besluit uitvaardigde voor restauratiepremies kwam het dossier boven water. In 2008 werd het dossier ontvankelijk verklaard en Minister Dirk Van Mechelen (open VLD) keurde een jaar later de subsidie goed. In september werd de restauratie toegewezen aan de Firma Lapon uit Diksmuide voor 270 000 € en kreeg hiervoor 350 werkdagen. Het orgel werd volledig ontmanteld en in de oorspronkelijke staat hersteld. Vb. herstel en maken van nieuwe registers zoals cimbale, fourniture en nazard. Alle pijpen werden opgemeten (ongeveer 25 maten per pijp). Ook de verwarming van de kerk werd volledig vernieuwd om temperatuurschommelingen te voorkomen. Op 9 september 2012 werd het orgel plechtig ingehuldigd en ingespeeld door Kristiaan Van Ingelgem hoofdorganist van de St Martinuskerk te Aalst.

 

Schepen toerisme: leo.deryck@affligem.be    ©       webmaster: mark.touchant@hotmail.com